Georgian Folklore
Georgian Folklore
მენიუ
ანსამბლები
ინდივიდუალური
კუთხეები
ძველი ჩანაწერები
პოეზია
სხვადასხვა
ჟურნალი
ფორუმი
გალერეა
ჩვენი საიტი
კონტაქტი
ჩვენ შესახებ
კოლეგები
JOIN US
ბმულები
  komisia corp
 

ინტერნეტ-ჟურნალი "ალაზანი"

სიმღერა-გალობის დამახსოვრების ხერხები - აპრილი, 2009 Add share!

- ,, ახლა რომ გონების თვალით ვავლებ ჩემს მარაგს ( ვარლამ სიმონიშვილი ), ერთი სამას ორმოცდაათამდე შემიძლია ასე ზეპირად რომ აღვადგინო. შენ კი, ჩემო არტემ, რამდენს შეძლებდი რომ აღგედგინა?
- ორი ათას ხუთასამდე შევძლებდი.
- მაშინ შენ, ჩემო დიმიტრი, რა თქმა უნდა, ჩვენზე მეტი გემახსოვრება, ვინაიდან შენ შეგირდობის დროს მთელ ამ საგალობელთა ,,შპარგალკების” გულმოდგინე ჩამწერი იყავი”.
ვლადიმერ ახობაძე დაინტერესდა დიმიტრი პატარავას მიერ მიწოდებული წიგნით. ხელში აიღო, გადაფურცლა და იქ რომ ტექსტის ზემოთ რაღაც ნიშნები შენიშნა, წერტილების და მძიმეების სახით, ჰკითხა თუ რა აღიშვნები იყოსაგალობლის ტექსტის ზემოთ.
- ,, მაგია, პატივცემულო, სწორედ ის, რისი იმედითაც მე გეუბნებით, რომ ამდენ საგალობელს ვიმღერებ-მეთქი. ჩვენებური ნოტებია, მაგის საშუალებით ვაგნებ მე, ხმა სად ავუწიო და სად დავუწიო, აგრეთვე სად გავაგრძელო და სად შევწყვიტო გალობა.”

    1870-იანი წლებიდან, ქართული საგალობლების ევროპულ სანოტო სისტემაზე გადაღებასთან დაკავშირებით ცხარე დისკუსიები გაიმართა. საგალობლების ზედმიწევნით მცოდნეთა რიცხვი დღითი-დღე მცირდებოდა. ევროპული განათლების მონე მუსიკოსებს მიაჩნდათ , რომ ამ საგალობელთა ხუთხაზიან სანოტო სისტემაზე დაფიქსირება უნდა მომხდარიყო, მაშინ როდესაც ქართველი მგალობლები უნდობლად უყურებდნენ ,,რუსეთიდან შემოსულ” სანოტო დამწერლობის შესაძლებლობებს, ბევრ მათგანს მიაჩნდა რომ ნოტები ზუსტად ვერ გადმოსცემდა ქართული გალობის ხასიათს და მისი შესრულების თავისებურებებს. მიუხედავად ამისა, ქართული საეკლესიო გალობის აღდგენის სპეციალურმა კომისიამ შეძლო საგალობლების ნოტებზე გადაღების აუცილებლობაში დაერწმუნებინა საზოგადოება და ქართველი სასულიერო პირები.

       

    გაზეთ დროებაში, ქართული საგალობლის სანოტო სისტემაზე ერთ-ერთი ჩამწერი, მიხეილ მაჭავარიანი წერს - ,, პირველი ხმა კარგად მიადგა ნოტის კილოსა და ორი ხმა კი არ უდგება ნოტებს, ე.ი. იტალიანურს ანუ რუსულს. და თუ რუსულს ანუ იტალიანურ წესზე მივაყენოთ ქართული გალობა, მაშინ იტალიანური ანუ რუსული კილო ექნება ქართულ ეკლესიურ გალობას და ქართველები არ მიიღებენ.”

- ,, უმეტესობა ჩვენი საგალობლებისა დაფუძნებულია ბუნებრივ გამაზე რომელიც სრულად არ ეთანხმება ევროპულს, ამიტომ ჩვენ არ შეგვწევს საშუალება რომ ისინი დიდის სიზუსტით გადავიღოთ ნოტზე,” - დიმიტრი არაყიშვილი.
ქართველი სრული მგალობლები (სრულ მგალობელს უწოდებდნენ კაცს, ვინც სრულად იცოდა რომელიმე სამგალობლო სკოლა) სწავლობდნენ მეტად რთულ და დახვეწილ სისტემას ე.წ. შეწყობილობას, რაც მელოდიური ფრაზების დამახსოვრების სისტემასთან ერთად შეადგენდა ხერხემალს მთელი გალობისა. იგი იყო დაფუძნებული მკაცრად დადგენილ მელოდიურ ფრაზებზე და ნებისმიერი სახის გამშვენება და იმპროვიზაცია მასზე იყო დაფუძნებული.
არტემ ერქომაიშვილი იგონებს თავის ბავშვობას, როდესაც ის მიაბარეს ცნბილ გურულ მგალობელ, მელქისედეგ ნაკაშიძეს და აღნიშნავს რომ, ჯერ პირველ ხმას შეისწავლიდნენ, ამის მერე კი დანარჩენი ხმები თვითონ უნდა შეეწყოთ და გამშვენებაც ეცადათ. თუ რამე შეეშლებოდათ მაშინვე შეუსწორებდა მასწავლებელი. ასე ბუნებრივად შეითვისა და 19 წლის ასაკში უკვე 2000-მდე ურთულესი გურული საგალობელი იცოდა.
სამწუხაროდ, ქართული საეკლესიო მუსიკის თეორეტიკის ძველი წყაროები საკმაოდ მწირია. მეტად მწირია - ინფორმაცია გალობის სწავლის მეთოდებზე. მსგავსი მდგომარეობაა საერო მუსიკის მხრივაც.

    ხალხური სიმღერა ყოფაში იქმნებოდა და ვითარდებოდა. იგი თან ერთვოდა უამრავ საყოფაცხოვრებო ქმედებებს და გააჩნია უამრავი ჟანრი - საკულტო, სადიდებელი, შრომის, სუფრული, სამკურნალო, საქორწილო, სახუმარო, მგზავრული, ლაშქრული, საცეკვაო-სათამაშო ... საქართველოში ბავშვი რომ იბადებოდა, პატარაობიდანვე როგორც ლაპარაკი ასევე სიმღერაც მისდაუნებურად ესმოდა და ითვისებდა, მაგრამ დროთა განმავლობაში დაიკარგა ხსენებული ტრადიციები, რაშიც რუსეთს ლომის წვლილი მიუძღვის. თავისთავად სხვა ხალხის მმართველობას მოყვა იდეოლოგიისა და კულტურის დანერგვა.

    ზემოთ აღვნიშნე რომ ხალხური სიმღერა ყოფაში ვითარდებოდა, მაგრამ ჯერ კიდევ XX საუკუნის მეორე ნახევარში ფიქსირდება ხალხური გუნდები რომლებიც პროფესიულად უდგებოდნენ ამ საქმეს. სამწუხაროდ, XX საუკუნის შუა წლებში, სიმღერის შესრულების ტრადიციული ფორმების რღვევასთან ერთად, მოქმედი ფოლკლორული გუნდები არამარტო საშემსრულებლო მანერით, არამედ რეპერტუარითაც დაემსგავსნენ ერთმანეთს. აღარ ჩანს ფოლკლორისთვის დამახასიათებელი ვარიანტული მრავალფეროვნება.

    გუნდების ჩამოყალიბება ყოფიდან სიმღერის ,,გაძევებამ”, ნადის და თოხის კოლმეუნეობის ტრაქტორების ჩანაცვლებამ, გახადა აუცილებელი - მათ უნდა შეენარჩუნებინათ ის სიმღერები, რომლებსაც 3 ათას წელზე მეტი ჩვენი მამა-პაპა მღეროდა. ამ მხრივ ძალიან საინტერესოა ის მეთოდები, რომლითაც ასწავლიდნენ სიმღერას ფოლკლორულ გუნდებში, რომლებიც არ კარგავდნენ სიმღერის შესრულების ტრადიციულ ფორმებს.

   ამ მხრივ საინტერესოა ვალენტი ხუხუნაიშვილის ცნობა, რომელიც მღეროდა ხუხუნაიშვილების ,,შვიდკაცას” მომღერალ, ესოფი ხუხუნაიშვილის გუნდში. იგი იხსენებს - ,, ომის შემდგომ პერიოდში ესოფისთან დავდიოდით სიმღერის შესასწავლად. თითო სიმღერას ორი ფუთი სიმინდის საფასურად გვასწავლიდა. მახსოვს, ზამთარში ,,კუხნაში” ირგვლივ ჩავჯდებოდით, თვითონ შუაში იყო. გვასწავლა ,,მასპინძელსა მხიარულსა”, ,,მრავალჟამიერი”, ,,კალოს ხელხვავი”. ყველაზე პირველად ასწავლიდა ,,პავლიას სიმღერას” - აკეთლების ჰიმნს, სადაც კრიმანჭულს ვმღეროდი ესოფისთან მე, ლეონიდე, ჟორა, ბეგი ხუხუნაიშვილები და ალექსანდრე ფიფაიშვილი. ესოფი ჯერ მეორეს გვასწავლიდა, შემდეგ - დანარჩენ ხმებს. მოგვცემდა ხმას და უნდა გაგვემეორებინა. ჯერ მარტივ ვარიანტს გვაჩვენებდა, შემდეგ ართულებდა. გვასწავლიდა იმპროვიზაციის გარეშე, რათა ათვისება გაეადვილებინა. შემდეგ, როცა სიმღერა შეიკვრებოდა, დამთავრდებოდა, თვითონ აკეთებდა იმპროვიზაციას და ვისაც როგორი ნიწი და უნარი ჰქონდა, ისე განავითარებდა. საცეკვაოსაც ვმღეროდით, ცეკვა-თამაშიც გვქონდა. სოფლის პირობებში შესანიშნავი გასართობი იყო...”

    საქართველოში რომ ოდითგანვე ვითარდებოდა სამუსიკო კულტურა ამას არქეოლოგიური კვლევებიც ცხადყოფენ. ქართული ხალხური მუსიკის უძველეს წარმომავლობას ადასტურებს არქაული ჭედური ხელოვნების ნიმუშებიც: თრიალეთის ვერცხლის თასი (ძვ. წ. II ათასწლეულის შუასაუკუნეები),სამთავროს ბრინჯაოს სარტყელი (ძვ. წ. VIII-VII ს.ს.) და «ყაზბეგის განძად» წოდებული ბრინჯაოს ითიფალური ებები (ძვ. წ. VII-VI ს.ს.) 
    თრიალეთის ვერცხლის თასზე აღბეჭდილია ქართული მუსიკის ერთ-ერთ ყველაზე არქაულ სახეობად მიჩნეული ფერხული, რომელიც ნაყოფიერების უძველესი ღვთაებისადმია მიძღვნილი. ამგვარი რიტუალების გადმონაშთები ჩვენამდე ზოგიერთი საფერხულო სიმღერის სახითაა მოღწეული («ადრეკილა», «საქმისა», «მელია ტელეფია» და ა.შ.).

    და ბოლოს, ჩვენ იმედს ვიტოვებთ რომ ცეკვა, სიმღერა თუ გალობა დაუბრუნდება სოფელს, მონასტერს და გააგრძელებს განვითარებას მისთვის მშობლიურ, ბუნებრივ პირობებში.

 

არტემის, სიმონიშვილის, პატარავას და ახობაძის საუბარი

ჯონ გრემის მოხსენება სიმპოზიუმზე

გაზეთი ,,დროება” 

 ქართული ხალხური სიმღერის ოსტატები

 
შემთხვევითები სამების გუნდი - წმიდაო ღმერთო, ლევან მუღალაშვილის გუნდი - ლალე, აფხაზურები - შარათინი 4, ერთი შედევრი - აჭარული ხასანბეგურა, ალილო - სვანური ფერხული, ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (შემოქმედი - დ.პატარავას კილო) - ხელგანბანილნი (სალხინო), ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (ქართლ-კახური - კარბელაანთ კილო) - აღდგომა ქრისტესი, ერთი შედევრი - ვარლამ ვაშალომიძის გუნდი, ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (სიმღერები) - ართი ვარდი, შალვა ასლანიშვილია კოლექცია - ძმათა სიყვარული, ლანჩხუთის კრება 1931 წ. - მე რუსთველი, კერია - დევდარიანის შაირი, ქართული ხალხური მუსიკა (სვანეთი) - მგზავრული , ჯოკია მეშველიანის გუნდი - ბუბა ქაქუჩელა, ფესვები - სვანური ნანა, არტემ ერქომაიშვილის საგალობლები - შენ გიგალობთ, თუთარჩელა - ჩონგურო, შვიდკაცა - გოჯასპირული მაყრული, არტემ ერქომაიშვილის საგალობლები - კურთხეულ არს მომავალი, თუთარჩელა - კოლხური ლირიკული, ვლადიმერ ბერძენიშვილი - შვიდკაცა , ვლადიმერ ბერძენიშვილი - მრავალჟამიერი, ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (შემოქმედი - ა. ერქომაიშვილის კილო) - შენ გიგალობთ, მთიები - შენ ბიჭო ხიზამბარელო, მარო თარხნიშვილის გუნდი - ჩავუხტეთ ბარათაშვილსა, ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (სიმღერები) - შაშვი კაკაბი, არტემ ერქომაიშვილის საგალობლები - ქრისტე აღდგა, ფესვები - ატენის ღვინო, ჰამლეტ გონაშვილი - გარეკახური საცეკვაო, გიგო ერქომაიშვილი - ძველი აბადელია, თამარ მამალაძის კოლექცია - მრავალჟამიერ 3, აფხაზურები - ახრა აშუა, ალილო - ვახტანგური, რიჰო - შიშა და გერგილი, ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (შემოქმედი - დ.პატარავას კილო) - დიდება ჩვენს შეკრებას (სალხინო), შალვა ასლანიშვილია კოლექცია - გარმონის სიმღერა, შალვა ასლანიშვილია კოლექცია - თასში მღერა, იალონი - მომიტევენ მაცხოვარ, სანავარდო - პირველად ღმერთი ვახსენოთ, ძმები ერქომაიშვილები - ხასანბეგურა, წინანდალი - შემოძახილი, აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთი - ხუთშაბათ დაღამებასა, ბასიანი - შემოძახილი, ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (სიმღერები) - მეტივური, ლაშარი - ფაცხა, ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (შემოქმედი - დ.პატარავას კილო) - საუკუნოდ იყავნ, ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (შემოქმედი - დ.პატარავას კილო) - სიყვარულმან მოგვიყვანა, აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთი - მწყემსის სიმღერა, ანჩისხატის ტაძრის გუნდი (გელათის სკოლა) - ფშვის ქვეყანა ქართლისა (კ.),
ქართლი, ლაზეთი, მთიულეთი, კახეთი, აფხაზეთი, ლეჩხუმი, შავშეთი, იმერეთი, რაჭა, თუშეთი, სამეგრელო, გურია, ქალაქური, თიანეთი, აჭარა, მესხეთ-ჯავახეთი, ფშავ-ხევსურეთი, ხევი,
ფოლკ-აფიშა
აფიშა ცარიელია
ძებნა



მოძებნე მხოლოდ:

მეზობლები
სუბარუს კლუბი
VINOGE.COM
მთვლელები
Created In Georgia, Tbilisi, 2006-2009 © GEORGIAN FOLKLORE მთავარი | ფორუმი | გალერეა Powered By GIORGI BERIKELASHVILI